Tật đẩy lưỡi là một thói quen khá phổ biến ở trẻ nhỏ, nhưng lại thường bị bỏ qua vì khó nhận biết. Nếu không được phát hiện sớm, thói quen này có thể ảnh hưởng đến sự phát triển của răng, hàm và cả khả năng phát âm của trẻ. Vậy tật đẩy lưỡi là gì và cần làm gì khi trẻ gặp tình trạng này?
- Tật đẩy lưỡi là gì?
Hiểu đơn giản, tật đẩy lưỡi là khi trẻ có thói quen đưa lưỡi ra phía trước và tì vào răng khi nuốt, nói hoặc ngay cả khi nghỉ. Thay vì lưỡi đặt đúng vị trí trên vòm miệng, lưỡi lại “đẩy” vào răng mỗi ngày, lâu dần gây ảnh hưởng đến cấu trúc răng và hàm.
- Nguyên nhân thường gặp
Tật đẩy lưỡi có thể xuất phát từ nhiều yếu tố:
- Thói quen kéo dài như mút tay, ngậm ti giả hoặc bú bình quá lâu.
- Cách nuốt chưa đúng từ nhỏ: trẻ nhỏ thường đẩy lưỡi ra trước khi nuốt
- Thở bằng miệng do viêm VA, amidan hoặc nghẹt mũi khiến lưỡi có xu hướng hạ thấp và đẩy ra trước
- Răng mọc lệch, có khe hở khiến lưỡi “tìm chỗ trống” và vô tình đẩy ra phía trước
- Hoạt động cơ lưỡi chưa tốt: thắng lưỡi bám thấp khiến lưỡi bị nằm thấp xuống dưới
- Dấu hiệu nhận biết sớm
Phụ huynh có thể chú ý một số biểu hiện như:
- Khi nuốt, lưỡi thò ra giữa hai răng
- Trẻ hay há miệng, thở bằng miệng
- Nói ngọng một số âm như “s”, “x”, “t”
- Răng cửa thưa hoặc nhô ra
Những dấu hiệu này thường bị bỏ qua, nhưng lại rất quan trọng để phát hiện sớm.
- Hậu quả nếu không điều chỉnh
Nếu thói quen này kéo dài, trẻ có thể gặp: 
- Răng hô, thưa hoặc lệch
- Sai khớp cắn (đặc biệt là cắn hở phía trước).
- Ảnh hưởng phát âm.
- Mất cân đối khuôn mặt, giảm tự tin
- Khó khăn trong ăn nhai
- Điều trị như thế nào?
Tin vui là tật đẩy lưỡi hoàn toàn có thể cải thiện nếu can thiệp đúng cách:
a. Hướng dẫn lại cách đặt lưỡi đúng
- Dạy trẻ đặt lưỡi lên vòm miệng (phía sau răng cửa trên) khi nghỉ và khi nuốt
- Có thể tập các bài đơn giản mỗi ngày như nuốt nước đúng cách
b. Tập các bài cơ chức năng (myofunctional therapy)
- Các bài tập giúp lưỡi, môi và cơ mặt hoạt động đúng
- Ví dụ: tập giữ lưỡi đúng vị trí, tập nuốt, tập phát âm
Đây là cách rất hiệu quả và an toàn cho trẻ
c. Loại bỏ thói quen xấu
- Ngưng mút tay, hạn chế ngậm ti giả
- Tập cho trẻ thở bằng mũi thay vì miệng
d. Điều trị nguyên nhân liên quan
- Nếu trẻ bị viêm VA, amidan, nghẹt mũi → cần khám tai mũi họng
- Giúp trẻ thở tốt hơn để lưỡi về đúng vị trí
e. Sử dụng khí cụ chỉnh nha (nếu cần)
- Một số trường hợp bác sĩ sẽ dùng khí cụ hỗ trợ để ngăn lưỡi đẩy ra trước
- Đồng thời giúp răng và hàm phát triển đúng hướng
Điều quan trọng nhất: Càng phát hiện sớm, việc điều chỉnh càng nhẹ nhàng – nhanh chóng – hiệu quả. Phụ huynh chỉ cần để ý một chút, kết hợp cùng bác sĩ, trẻ hoàn toàn có thể cải thiện tốt. Những điều phụ huynh cần lưu ý:
- Độ tuổi vàng để can thiệp: từ 5–10 tuổi
- Không phải lúc nào cũng cần niềng răng hay khí cụ
- Vai trò của phụ huynh rất quan trọng trong việc nhắc nhở và theo dõi
- Nếu chỉnh nha mà không sửa thói quen đẩy lưỡi, răng có thể bị lệch lại
Kết luận
Tật đẩy lưỡi không phải là vấn đề quá nghiêm trọng, nhưng nếu để lâu có thể ảnh hưởng đến sự phát triển toàn diện của trẻ. Chỉ cần phát hiện sớm và hướng dẫn đúng cách, trẻ hoàn toàn có thể cải thiện một cách nhẹ nhàng và hiệu quả.
Một chút quan sát từ phụ huynh hôm nay có thể giúp trẻ có một nụ cười đẹp và khỏe mạnh trong tương lai. ThS. BS. Lương Quỳnh Tâm
———————————————————————————————————————————————————————
- Website: https://bacsiluongquynhtam.com
- Nhật ký niềng răng: https://www.facebook.com/my.braces.diary
- Youtube: https://www.youtube.com/@bsluongquynhtam
- Tiktok: https://www.tiktok.com/@luongquynhtam
- Instagram: https://www.instagram.com/luong.quynhtam/